NETYOL Jeoteknik

İksa nedir?

İksa sistemleri, inşaat sektöründe temel çukurunun kazılması ve çevre yapılarının güvenliği için kullanılan bir dizi teknik ve yapı elemanlarının bütününü ifade eder. İksa, temel çukuru çevresindeki zeminin kaymasını veya çökmesini önlemek, yapıların çevresel güvenliğini sağlamak veya derin kazı işlemlerini güvenli bir şekilde gerçekleştirmek amacıyla yapılır.

İksa sistemleri, zemindeki kaymaları kontrol altına almak, derin temel kazıları sırasında yanal yükleri dengelemek veya temel güçlendirmek gibi farklı amaçlarla kullanılır. Bu sistemler, kazık temeller, zemin perdeleri, fore kazıklar, zemin ankrajları, zemin çivileri, betonarme duvarlar ve diğer yapı elemanlarını içerebilir.

İksa sistemleri, inşaat sahasında güvenlik ve yapı dayanıklılığı için kritik öneme sahiptir. Her projenin özel ihtiyaçlarına ve zemin koşullarına göre farklı iksa sistemleri tercih edilir ve bu sistemler mühendislik hesaplamalarıyla belirlenir.

İksa sistemi, kazı alanlarında işçilerin güvenliğini sağlamak amacıyla uygulanan önemli bir güvenlik önlemidir. Bu sistemin kurulması için dikkate alınması gereken bazı temel şartlar aşağıda özetlenmiştir:

1. Kazı Derinliği:
   • Kohezyonsuz zeminlerdeki toplam şev yüksekliği, genellikle 6 metrelik bir sınırı aşmamalıdır.
   • Şev yüksekliği 3 metreyi aşarsa, en az 1.50 metre genişliğinde yatay bir palye oluşturulmalıdır.
   • 2019’da yapılan güncellemelerle, bu sınırlar 1.75 metreye çıkarılmıştır. Bunun içinde 1.25 metrelik normal kazı ve 0.5 metrelik şevlendirme uygulanmalıdır.
2. Çevre Yapılar:
   • Şevin üst kenarından en az 2 metre içinde herhangi bir yükleme (örneğin yol, araçlar, malzeme depolama) yapılmamalıdır.
   • Derin temeli olmayan yapıların yakınında şevli kazı yapılmasına izin verilmemeli ve şev üst kenarı ile bina temeli arasında toplam şev yüksekliğinin en az 1.5 katı kadar yatay mesafe bırakılmalıdır. Örneğin, 3 metre derinliğinde bir kazı yapılıyorsa, şev üst kenarı ile bina temeli arasında en az 4.5 metrelik bir çekme mesafesi gereklidir.
3. Zemin Değerleri ve Yeraltı Suyu:
   • Şevli kazının yapılacağı alanın zemin türü önemlidir. Şevli kazı, şu zeminlerde uygulanabilir: a. Katı, çok katı veya sert kıvamlı kohezyonlu zeminler (kil ve silt). b. Sıkı ve çok sıkı yoğunluktaki kohezyonsuz zeminler (kum ve çakıl). c. Orta, az ayrışmış veya ayrışmamış kaya türleri (kumtaşı, kiltaşı, silttaşı, kireçtaşı, grovak gibi).
   • Bu zemin türlerinin dışında kalan alanlarda, kazı derinliği ne olursa olsun şev koruma tedbiri alınmadan şevli kazıya izin verilmemelidir. Özellikle “YASS” (Yapısız Altta Sızıntı Suyu) altında şevli kazı yapılmamalıdır.

Bu şartlar, iş güvenliği açısından önemlidir ve uygun bir İksa sistemi oluşturulması için dikkate alınmalıdır. Ayrıca, güncel yerel inşaat yönetmeliklerine ve güvenlik standartlarına uymak da büyük bir önem taşır. İş sahasında bir güvenlik mühendisi veya uzman tarafından risk analizi yapılmalı ve gerekli güvenlik önlemleri alınmalıdır.

İksa (iş kazalarından korunma) çeşitleri, inşaat ve kazı alanlarında güvenliği sağlamak için kullanılan farklı güvenlik önlemlerini ifade eder. İksa çeşitleri, kazı derinliği, zemin koşulları, çevresel faktörler ve iş sahasının özelliklerine göre değişebilir. İşte yaygın olarak kullanılan bazı İksa çeşitleri:

• Şev İksası (Shoring):

• Bu yöntem, kazılan çukurun duvarlarını desteklemek için kullanılır. Şevlerin çökmesini önlemek ve işçileri korumak için kullanılır.
• Şev panelleri, kalaslar veya metal destekler gibi malzemelerle duvarlar desteklenir.

• Paley İksası (Benching):

• Paley iksası, şevlendirme olarak da bilinir. Kazı alanının yatay teraslar oluşturularak stabilite sağlandığı bir yöntemdir.
• Bu yöntemde, her bir teras arasında yatay alanlar bırakılır ve her terasın üst kenarı, altındakine göre daha içeride bulunur.

• Kazık İksası (Piling):

• Kazık iksası, zeminde derin temel oluşturmak veya zemini güçlendirmek amacıyla kullanılır.
• Kazıklar genellikle çelik, beton veya ahşap gibi malzemelerden yapılır ve zemine çakılır veya delinir.

• Duvar İksası (Sheet Piling):

• Bu yöntemde, metal levhalar veya ahşap paneller kullanılarak kazı alanının yanlarına geçici bir duvar inşa edilir.
• Bu geçici duvar, çevresel faktörlerin etkilerini azaltarak şev çökmesini önler.

• Etki İksası (Trench Box):

• Etki iksası, bir çukurun içine yerleştirilen büyük metal kutular veya kutu benzeri yapıları içerir.
• İşçileri çökmelere karşı korumak için kullanılır ve kazı alanının içinde çalışmalarını sağlar.

• Toprak İksası (Soil Nailing):

• Bu yöntemde, çelik veya beton kazıklar zemine çakılır ve ardından teller veya çubuklarla toprak ile birleştirilir.
• Toprak iksası, kayalık veya gevşek zeminlerde stabilite sağlamak için kullanılır.

• Yatay İksa (Sloping):

• Bu yöntem, kazı alanının yatay bir eğimle kazılmasını içerir.
• Kazının yan duvarları eğimli olarak yapılarak çevresel faktörlerin etkileri azaltılır ve çökme riski azaltılır.

İksa yöntemi seçimi, kazı derinliği, zemin koşulları, çevresel faktörler ve bütçe gibi bir dizi faktöre bağlı olarak değişebilir. İş güvenliği uzmanları ve mühendisler, hangi İksa yönteminin belirli bir proje için en uygun olduğunu değerlendirmek için risk analizi yapmalıdır.

İksa Sistemi Yapım Metotları

İksa sistemleri, inşaat projelerinde kazı sırasında çökme veya toprak kaymalarını önlemek, çalışanların güvenliğini sağlamak ve yapı temellerini korumak için kullanılan önemli yapısal güvenlik önlemleridir. İşte çeşitli İksa sistemleri ve yapım metotlarına ilişkin özetleyici bilgiler:

• Fore Kazık – Ankrajlı İksa Sistemi:

• Bu yöntemde, inşaat alanının çevresine kazıklar çakılır ve bu kazıklar ankrajlarla birbirine bağlanır.
• Kazıklar, toprak desteklemesi sağlayarak çökme riskini azaltır ve kazı alanını stabilize eder.

• İçten Destekli İksa Sistemi:

• İçten destekli iksa sistemi, kazı alanının içine çelik veya ahşap destekler yerleştirilerek uygulanır.
• Bu destekler, çökme riskini azaltmak ve kazı alanını stabilize etmek için kullanılır.

• Shotcrete – Zemin Çivili İksa Sistemi:

• Bu yöntemde, kazı alanının duvarlarına beton püskürtülerek güçlendirilir.
• Zemin çivileri, betonun duvarlara daha iyi yapışmasını sağlar.

• Diyafram Duvar – Ankrajlı İksa Sistemleri:

• Diyafram duvarlar, kazı alanının yan duvarlarını oluşturmak için kullanılır.
• Ankrajlar, duvarın istikrarını sağlamak için kullanılır.

• Çelik İksa Sistemleri:

• Çelik levhalar veya profiller kullanılarak yapılan bu sistemler, kazı alanının yan duvarlarını destekler.
• Çelik iksa sistemleri hızlı montaj imkanı sunar.

• Ahşap İksa Sistemleri:

• Bu sistemlerde ahşap paneller veya direkler kullanılarak kazı alanı desteklenir.
• Ahşap iksa sistemleri genellikle kuyu perdelerinde kullanılır.

• Mini Kazık – Ankraj İksa Sistemleri:

• Mini kazık veya ankrajlar, zeminin belirli bölgelerini güçlendirmek veya desteklemek için kullanılır.
• Bu sistemler küçük ölçekli projelerde etkilidir.

• Kazık – Strut Boru İksa Sistemleri:

• Kazıklar ve strut boruları, kazı alanının yan duvarlarını destekler.
• Bu sistemler kazı alanını stabilize eder ve çökme riskini azaltır.

Her bir İksa sistemi, proje gereksinimlerine, zemin koşullarına ve bütçeye göre seçilir ve uygulanır. İş güvenliği ve mühendislik açısından uzmanlar, hangi İksa sisteminin belirli bir projeye en uygun olduğunu belirlemek için detaylı bir değerlendirme yaparlar. Bu sistemler, inşaat projelerinde güvenliği ve yapıların dayanıklılığını sağlamak için kritik öneme sahiptir.